ЖАҺАНДАНҒАН ИСЛАМНЫҢ ҚАЗІРГІ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ 

2023 жылғы 4 қазанда Философия, саясаттану және дінтану институтында "Қазақстан Республикасындағы ұлт құрылысы контекстіндегі исламдандырудың өзекті мәселелері" тақырыбында дөңгелек үстел отырысы өтті.

Философия, саясаттану және дінтану Институты бас директорының орынбасары Ш. Е. Жаманбалаева дөңгелек үстелге қатысушыларды құттықтау сөзінде іс-шараның мақсаты Ислам ойының қазіргі даму бағыттарын анықтау екенін атап өтті. "Әлемдік және өңірлік процестерге кәсіби ғылыми талдау қажет, оның негізінде посткеңестік кеңістіктегі қайта исламдандыру процестерінің әртүрлі аспектілерін, сондай-ақ олардың Қазақстанның ұлттық құрылысы контекстінде мұсылман ұғымындағы діни санасының қалыптасуы мен дамуына әсерін анықтау қажет", - деп атап өтті Ш. Е. Жаманбалаева.

Дөңгелек үстел отырысының жалғасы аясында Философия, саясаттану және дінтану институтының, Назарбаев Университетінің, Нұр-Мүбарак университетінің, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ғалымдары мен мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың сарапшылары сөз сөйлеген постсекулярлық әлемдегі исламдық және зайырлы өзара іс-қимыл мәселелері бойынша ғылыми баяндамалар ұсынылды.

Дөңгелек үстел модераторы, Философия, саясаттану және дінтану институтының жетекші ғылыми қызметкері Д. Сиқымбаева Қазақстандағы исламдандыру үдерісіндегі негізгі трендтерді, олардың ұлттар мен исламдық, зайырлы және діни құндылықтар дискурсына әсерін таныстырды.

Профессор А. Құрманалиева "Қазіргі Қазақстандағы қайта исламданудың интеграциялық және дезинтеграциялық әлеуеті" атты баяндама жасады.

Назарбаев университетінің қауымдастырылған профессоры Бисенова Әлима жалпы зайырлылық бағыты бойынша қалыптасқан негізгі дәстүрлер туралы айтып, Қазақстандағы зайырлы бірегейлікті анықтаудың өзекті мәселелерін қарастырды.

Египет Ислам мәдениеті университетінің доценті Нұр-Мүбарак Абдулхаким Бурханаддин Орта Азиядағы исламдық дискурстағы Деобанд мектебінің орны мен рөлі туралы пікірімен бөлісті.

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің аға оқытушысы, теолог Тасболат Асылтай қазіргі қазақ қоғамында эгалитаризм мәдениетін дамытудағы баламалы тәсіл ретінде ислам модернизмінің маңыздылығы туралы айтып берді.

ҚР Әділет министрлігінің Республикалық сот сараптамасы палатасының сарапшысы Гүлнара Мұхатаева өзінің "Ислам мемлекетіндегі қазақстандық әйелдер" атты баяндамасында Қазақстандағы мұсылман әйелдерінің радикалдану үдерістерінің факторларын талдады.

Исламтанушы Қалмұрат Естай өз баяндамасында: "Ирандағы ұлттық құрылыс аясындағы Кербала парадигмасы" ұлттық құрылыс процесінде діни баяндаудың маңыздылығын атап өтті.

Дөңгелек үстел спикерлерінің ортақ пікірі бойынша посткеңестік кезеңдегі қайта исламдандыру және жаһанданған Исламның заманауи трендтері Қазақстандағы ұлттық және исламдық бірегейлікті бағалаудағы қарама-қайшы үрдістерді белсендірді.

Тарихи тұрғыдан Ислам ұлттық бірегейліктің этномәдени бөлігін үйлесімді түрде құрады, алайда рухани дағдарыс пен ұлттық және діни бірегейлікті қайта қарау, Ислам ойының жаһандануының әсері Қазақстан ғана емес, бүкіл посткеңестік кеңістік мұсылмандарының жаңа діни бірегейлігін қалыптастыруға өз түзетулерін енгізді. Тәуелсіздік жылдарында Ислам ұлттық сәйкестендірудің мәдени бөлігіне ғана емес, сонымен бірге мұсылмандардың жеке және қоғамдық өмірінің барлық салаларын реттейтін идеологиялық құрылымға айналды.

Қоғамдық кеңістікте және ұлттық дискурста ұлттық және діни бірегейлікті анықтау деңгейінде көрініс табатын діни және зайырлы құндылықтардың әртүрлі бағалары пайда бола бастады. Осыған байланысты, исламданудың интеграциялық және дезинтеграциялық тенденцияларының ерекшеліктерін кәсіби мониторингтеу және ғылыми зерттеу процестері Қазақстандағы ұлттық құрылыс контекстінде мұсылмандардың жаппай діни санасы мен қоғамдық-саяси көзқарастарының эволюция дәрежесін анықтауға мүмкіндік береді.

Кездесу соңында "Қазақстан Республикасындағы ұлт құрылысы контексіндегі қайта исламданудың өзекті мәселелері" атты дөңгелек үстелге қатысушылар исламдану процесінің ерекшеліктерін анықтауға, олардың мұсылман қоғамдастығы өкілдерінің діни және қоғамдық-саяси сенімдеріне әсерін қарастыруға мүмкіндік беретін зерттеулер шеңберінде өзара қанағаттанушылық пен бірлескен ынтымақтастықты жалғастыруға дайын екендіктерін білдірді.

       ФСДИ ақпараттық-ұйымдастыру жұмысы орталығы